Nhảy Cao: Lịch Sử, Kỹ Thuật và Kỷ Lục

Nhảy cao là một môn thể thao hấp dẫn, được nhiều người yêu thích và là một trong những nội dung thi đấu thu hút sự theo dõi tại các kỳ Thế vận hội thể thao. Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn đọc cái nhìn tổng quát về môn thể thao có nguồn gốc từ Hy Lạp cổ đại này.

Tổng quan về môn Nhảy Cao

Môn nhảy cao, hay còn gọi là Nhảy xà, trong tiếng Anh là High Jump, là một nội dung thi đấu chính thức của môn Điền kinh, thường xuất hiện tại các kỳ Thế vận hội. Môn này đòi hỏi vận động viên phải có sức khỏe dẻo dai và sức bật mạnh mẽ ở phần cơ chân để thực hiện động tác nhảy qua một thanh xà ngang. Thanh xà này có độ cao được điều chỉnh tăng dần qua mỗi lần nhảy. Khi thực hiện nhảy qua xà, các vận động viên không được sử dụng bất kỳ dụng cụ hỗ trợ nào. Mỗi vận động viên sẽ chọn mức xà khởi đầu cho mình và tiếp tục thi đấu cho đến khi chỉ còn lại người duy nhất có thể nhảy qua mức xà cao nhất.

Nhảy cao có mối liên hệ chặt chẽ với giáo dục thể chất, đã được đưa vào chương trình giảng dạy tại nhiều trường trung học và đại học.

Lịch sử hình thành và phát triển

Là một trong những môn Điền kinh cổ đại, ban đầu môn thể thao này được phát triển với mục đích giúp các binh lính cổ đại luyện tập. Sau đó, nó dần trở nên phổ biến hơn với đại chúng. Trong quá trình phát triển, nhảy xà đã có nhiều thay đổi để trở nên hấp dẫn và mang tính thi đấu cao hơn giữa các vận động viên.

Buổi thi đấu đầu tiên của môn nhảy xà diễn ra tại Anh vào năm 1886. Đến năm 1890, môn này được phổ biến trên toàn thế giới. Năm 1896, nhảy xà chính thức được phê duyệt để tranh tài chức vô địch tại Olympic Hy Lạp. Đến năm 1928, tại Olympic mới bắt đầu có nội dung thi đấu dành cho vận động viên nữ.

Các động tác kỹ thuật Nhảy Cao

Chạy lấy đà và chuẩn bị giậm nhảy

Giai đoạn này bắt đầu từ khi vận động viên chạy lấy đà cho đến khi chân chạm vào điểm giậm nhảy. Mục tiêu là tạo ra tốc độ ngang cần thiết và chuẩn bị tốt nhất cho động tác giậm nhảy. Tốc độ chạy phải tăng dần đến mức tối ưu và đạt cao nhất ở bước cuối cùng trước khi giậm nhảy. Cấu trúc của chạy đà trong nhảy cao gần giống với chạy ngắn, nhưng có những điều chỉnh về tốc độ, nhịp điệu và chiều dài bước, đặc biệt là ba, bốn bước cuối cùng, để phù hợp với từng nội dung nhảy.

Giậm nhảy

Đây là giai đoạn tính từ khi chân chạm vào điểm giậm nhảy cho đến khi chân rời khỏi mặt đất. Chân chạm đất phải nhanh, mạnh và gần như thẳng, sau đó co lại để hấp thụ lực, chuẩn bị cho việc duỗi ra hiệu quả hơn. Chân giậm nhảy đưa về phía trước càng nhiều thì khả năng chuyển từ tốc độ ngang sang tốc độ thẳng đứng càng cao. Nhiệm vụ của giậm nhảy là thay đổi phương chuyển động của trọng tâm cơ thể. Sau khi chạm đất, chân giậm gập lại ở khớp gối, khớp hông và cả thân trên cũng hơi ngả về phía trước.

Động tác giậm nhảy được thực hiện nhanh chóng nhờ sự phối hợp của các khớp hông, gối, cổ chân. Khi người nhảy vươn thẳng người lên, tạo ra tốc độ bay ban đầu, là cơ sở để nâng thân người lên theo quán tính. Tốc độ bay ban đầu này phụ thuộc chủ yếu vào độ lớn của phản lực khi giậm nhảy. Động tác co lăng chân và đánh lăng tay cũng có tác dụng hỗ trợ động tác giậm nhảy, làm tăng tốc độ này.

Bay trên không

Giai đoạn này tính từ khi chân giậm rời khỏi mặt đất cho đến khi một bộ phận cơ thể bắt đầu tiếp xúc với mặt đất. Nhiệm vụ là nâng cao hiệu quả vượt xà và giữ thăng bằng, tạo điều kiện cho người nhảy với chân về phía trước để đạt thành tích cao nhất. Sau khi chân giậm rời mặt đất, trọng tâm cơ thể di chuyển theo một đường bay nhất định. Đường bay này phụ thuộc vào tốc độ bay ban đầu, góc bay và lực cản không khí. Góc bay được tạo nên bởi tốc độ ngang và tốc độ thẳng đứng của cơ thể lúc kết thúc giậm nhảy.

Trong giai đoạn này, sự di chuyển của trọng tâm một bộ phận cơ thể sẽ gây ra hoạt động di chuyển bù trừ ở các bộ phận khác theo hướng ngược lại.

Rơi xuống đất

Giai đoạn này tính từ khi bộ phận đầu tiên của cơ thể chạm đất cho đến khi chuyển động của thân người hoàn toàn dừng lại. Trong nhảy cao và nhảy sào, giai đoạn rơi xuống đất chỉ có nhiệm vụ đảm bảo an toàn cho người nhảy. Tuy nhiên, trong nhảy xa và nhảy ba bước, nó còn có tác dụng giữ và nâng cao thành tích. Do đó, trong giai đoạn này, người nhảy phải tận dụng tối đa đường bay của trọng tâm cơ thể và cố gắng vung chân xa về phía trước.

Luật thi đấu Nhảy Cao

Kích thước đường chạy của môn Nhảy Cao

• CheckPoint: Là điểm giậm nhảy của vận động viên khi thực hiện động tác nhảy qua xà ngang.
• Curved Path: Là hình vẽ biểu diễn quỹ đạo chạy của vận động viên khi thực hiện phần nhảy cao.
• Runway: Là đường chạy của VĐV, có chiều dài tối thiểu là 15m. Trong một số cuộc thi tầm cỡ quốc tế như Olympic, kích thước này khoảng 20m.
• Landing Area: Là khu vực tiếp đất của môn nhảy cao.

Kích thước của nệm nhảy

• Nệm nhảy trong nhảy cao có kích thước là 5m x 3m x 0,5m (chiều dài, chiều rộng, chiều cao). Hoặc có thể sử dụng kích thước lớn hơn là 6m x 4m x 0,7m.
• Khoảng cách giữa hai cột giữ xà là 4,02m. Cột giữ xà thường được làm bằng thép, có thiết kế chi tiết để đặt xà ngang lên trên. Chiều cao của hai cột chống xà phải bằng nhau theo từng nấc và có chiều cao từ 4m – 4,40m.
• Cột xà và nệm có khoảng cách tối thiểu là 10cm để đảm bảo khi VĐV ngã trên nệm thì xà cũng không bị tác động lực ảnh hưởng tới kết quả thi đấu.

Kích thước giá đỡ xà ngang

Trong luật thi đấu nhảy cao không ghi chi tiết vật liệu làm xà ngang, nhưng hiện nay tại các cuộc thi nhảy cao, xà thường được làm bằng vật liệu sợi thủy tinh.

• Chiều dài của xà ngang khoảng 4,05m, có tiết diện hình tròn trên toàn mặt xà. Tại vị trí 2 đầu của xà hình bán nguyệt có một mặt phẳng để có thể đặt xà lên giá đỡ của cột chống xà. Trọng lượng của xà không lớn hơn 2kg, tiết diện có bán kính khoảng 15mm.
• Thanh xà ngang phải thẳng và khi đặt trên cột chống xà thì vị trí võng nhất không được lớn hơn 2cm.
• Phần giá đỡ xà ngang là phần tiếp xúc với 2 đầu của thanh xà, có chiều rộng 4cm và chiều dài khoảng 6cm.
• Giá đỡ phải trơn, không được đặt bất kỳ dụng cụ vật liệu nào làm tăng ma sát với thành xà ngang.

Một số quy định khác

• Tương tự như luật thi đấu môn nhảy xa, khi mới bắt đầu, các vận động viên có thể được nhảy khởi động để làm quen với đường chạy cũng như đo đà.
• Trước khi vào thi, ban trọng tài sẽ thông báo cho vận động viên về mức xà khởi đầu và mức nâng xà sau mỗi lượt nhảy. Mức nâng xà chỉ dừng lại khi chỉ còn lại một VĐV và là người chiến thắng.
• Mức nâng xà thấp nhất cho mỗi lần nâng sẽ là 2cm. Mỗi lần nâng xà thì mức nâng là như nhau.
• Khi chỉ còn một vận động viên cuối cùng, mức nâng sẽ là mức cao kỷ lục thế giới tại thời điểm đó. Mức nâng sẽ phụ thuộc vào quyết định của VĐV đó.
• Trong luật nhảy xà có quy định, mức nâng đối với thi các môn phối hợp thì mức nâng thấp nhất trong mỗi lần nâng là 3cm.
• Khi giậm nhảy, các vận động viên chỉ được phép giậm nhảy bằng một chân.
• Thời điểm một VĐV đang thực hiện phần thi của mình, các VĐV khác không được ở khu vực thi.
• Từ thời điểm trọng tài gọi tên VĐV vào thi cho tới khi VĐV đó thực hiện xong phần thi của mình, thời gian tối đa là 1 phút.
• Mức xà bắt đầu nhảy của một VĐV sẽ do người đó quyết định, hoặc do tổ trọng tài đề xuất. Trong luật thi đấu nhảy cao có quy định VĐV nhảy hỏng 3 lần liên tiếp ở bất kỳ mức xà nào sẽ bị loại khỏi cuộc thi.
• Mức xà mới sẽ cần được các trọng tài đo trước khi một VĐV thực hiện phần thi của mình. Các trọng tài sẽ phải đo lại mức xà nhảy ở mỗi lần khi xà ở độ cao kỷ lục tại thời điểm đó, tức là ngay sau khi một VĐV nhảy xong thì trọng tài sẽ đo lại, tránh trường hợp VĐV khi nhảy đã tác động tới xà.
• Trong trường hợp các VĐV có thành tích bằng nhau:
  • VĐV đạt thành tích cao hơn sẽ là người vượt qua mức xà cao nhất với ít lần nhảy nhất.
  • Trong trường hợp 2 VĐV vẫn bằng thành tích thì ai là người nhảy ít lượt hỏng hơn sẽ là người xếp cao hơn.
  • Nếu như 2 phương án trên vẫn không phân định được thì các VĐV sẽ nhảy thêm một lần nữa với mức xà cao hơn, ai nhảy qua sẽ được xếp cao hơn. Cả 2 không qua sẽ hạ chiều cao xuống và làm tương tự cho tới khi tìm được người chiến thắng (mỗi lần nâng hạ là 2cm).

Kỷ lục Nhảy Cao Hiện Nay

Kỷ lục Nhảy Cao Thế Giới

• Kỷ lục nhảy cao nam thế giới hiện nay thuộc về VĐV Javier Sotomayor người Cuba với mức xà là 2,45m vào năm 1993 và cho tới thời điểm hiện tại anh vẫn là người nhảy cao nhất thế giới.
• Kỷ lục nhảy cao nữ thế giới là 2,09m được thiết lập vào năm 1987 bởi VĐV Stefka Kostadinova người Bulgaria. Sau hơn 30 năm, đây vẫn là kỷ lục nhảy cao của nữ giới.

Kỷ lục Nhảy Cao Việt Nam

• Kỷ lục nhảy cao nam Việt Nam hiện nay là 2,25m được xác lập bởi Nguyễn Duy Bằng tại giải các ngôi sao Châu Á năm 2004.
• Kỷ lục nhảy cao nữ Việt Nam là Bùi Thị Nhung tại giải Điền kinh Thái Lan mở rộng vào năm 2005. Bùi Thị Nhung đã vượt qua mức xà là 1m94, là mức xà kỷ lục của nhảy cao Việt Nam của nữ cho tới thời điểm hiện nay.

Đó là toàn bộ lịch sử hình thành và luật thi đấu môn nhảy cao cùng tất cả những kỷ lục thế giới và Việt Nam của bộ môn này. Bạn đọc có ý kiến đóng góp cũng như những bổ sung cần thiết vui lòng để lại ý kiến ở phần Comment để chúng tôi có thể bổ sung thông tin cần thiết.