Miền Nam luôn hướng về Bác, một nỗi nhớ da diết như con mong cha. Dù Bác chưa một lần đặt chân đến mảnh đất yêu thương này khi còn sống, nhưng tình cảm của người dân nơi đây dành cho Người là vô bờ bến. Bài thơ “Viếng Lăng Bác” của Viễn Phương, một người con Nam Bộ lần đầu tiên ra thăm Hà Nội, đã khắc họa một cách sâu sắc và xúc động tâm trạng thành kính, thiêng liêng khi đối diện với Người cha già của dân tộc.
Ngay từ những vần thơ đầu tiên, Viễn Phương đã thể hiện sự xúc động mãnh liệt khi bắt gặp hình ảnh hàng tre xanh mướt bao quanh lăng Bác. Hàng tre, vốn là hình ảnh thân thuộc, gần gũi trong đời sống và văn hóa Việt Nam, bỗng trở nên uy nghiêm, hùng vĩ hơn bao giờ hết trước lăng Người. Tre không chỉ gợi nhắc về sự kiên cường, bất khuất của dân tộc Việt Nam qua bao thăng trầm lịch sử, mà còn như một lời khẳng định về sự vững chãi, bền bỉ, luôn sát cánh cùng dân tộc trong mọi hoàn cảnh.
Nòi tre đâu chịu mọc cong
Chưa lên đã thẳng như chông lạ thường
Bão táp mưa sa, đứng thẳng hàng.
Viễn Phương đã rất thành công khi sử dụng hình ảnh hàng tre để tạo cảm giác thân quen, gần gũi, như chính quê hương thu nhỏ. Hàng tre ấy như ôm trọn lấy lăng Bác, ôm trọn cả dân tộc Việt Nam đang quây quần, kính cẩn bên Người. Cảm xúc nghẹn ngào, dâng trào qua thán từ “Ôi!” đã lột tả trọn vẹn tình cảm yêu mến, kính trọng mà Viễn Phương, cũng như bao người dân Nam Bộ, dành cho Bác.
Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam
Hình ảnh dòng người nối dài vào lăng viếng Bác đã làm lay động mạnh mẽ tâm hồn thi sĩ. “Tràng hoa” dâng lên không chỉ là những đóa hoa tươi thắm, mà còn là tấm lòng thành kính, là tình cảm sâu nặng của cả dân tộc dành cho Người. Mỗi con người Việt Nam nguyện là một đóa hoa tươi thắm, dâng hiến trọn đời mình – bảy mươi chín mùa xuân – cho sự nghiệp cách mạng vĩ đại của Bác.
Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ
Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ
Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân
Lời xưng “Con ở miền Nam” với Bác mang một ý nghĩa đặc biệt, thể hiện sự gần gũi, thân quen như con với cha, nhưng đồng thời cũng ẩn chứa nỗi niềm riêng biệt, xúc động bởi đó là nơi Bác luôn canh cánh trong lòng.
Nhà thơ ví Bác như “một mặt trời trong lăng rất đỏ”, một ẩn dụ sâu sắc ca ngợi công đức vĩ đại của Người. Bác là mặt trời của chân lý cách mạng, là ánh sáng soi đường cho dân tộc, mang đến cuộc sống tự do, ấm no. Hình ảnh ẩn dụ này còn thể hiện sự trường tồn, bất diệt của Bác trong trái tim mỗi người dân Việt Nam, như một nguồn sống bất tận.
Trong khoảnh khắc thiêng liêng ấy, sự tôn kính Bác càng được thể hiện rõ nét qua những hình ảnh đẹp đẽ, rộng lớn:
Bác nằm trong giấc ngủ bình yên
Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền
Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
“Vầng trăng”, “trời xanh” không chỉ là vẻ đẹp của vũ trụ bao la, mà còn tượng trưng cho sự bất diệt, cao cả của một con người vĩ đại. Nhà thơ cảm nhận Bác đang yên giấc thanh thản, tỏa sáng dịu hiền như vầng trăng, trong một tương lai “trời xanh” – một tương lai tươi sáng, vĩnh cửu mà Bác đã dày công xây dựng.
Cuối cùng, giây phút chia tay Bác đến. Nỗi niềm tiếc thương, xót xa dâng trào qua lời thơ giản dị nhưng đầy cảm xúc:
Mai về miền Nam tuôn trào nước mắt
Tác giả thay mặt đồng bào miền Nam xa xôi bày tỏ niềm tiếc thương vô hạn khi phải rời xa Bác. Và ước nguyện chân thành nhất được thể hiện ở cuối bài thơ:
Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác
Muốn làm đoá hoa toả hương đâu đây
Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này…
Điệp ngữ “Muốn làm” khẳng định sự thủy chung son sắt của nhà thơ, của cả dân tộc đối với Bác. Hình ảnh cây tre, tưởng chừng đã khép lại ở đầu bài, nay lại trở về một cách tự nhiên, nhuần nhị, hòa quyện vào chủ thể. Đó là khát vọng được hóa thân, được ở mãi bên Bác, tiếp nối sự nghiệp Người đã dày công vun đắp. Bài thơ “Viếng Lăng Bác” khép lại, nhưng dư âm về tình cảm chân thành, thành kính, thiêng liêng của Viễn Phương và toàn dân tộc dành cho Bác vẫn còn đọng mãi, thôi thúc mỗi chúng ta sống, học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Người.
