Contents
Nếu bóng đá (soccer) được coi là môn thể thao vua trên toàn thế giới, thì tại Hoa Kỳ, bóng bầu dục Mỹ (American football) mới là “kẻ thống trị” thực sự. Môn thể thao này sở hữu lượng người hâm mộ khổng lồ, vượt qua cả giải bóng rổ nhà nghề NBA hay bóng chày. Với sự kết hợp giữa chiến thuật đỉnh cao, sức mạnh thể chất và tinh thần đồng đội, bóng bầu dục đã trở thành một biểu tượng văn hóa đặc sắc của nước Mỹ.
Tuy nhiên, đối với khán giả Việt Nam, luật chơi và các thuật ngữ của bộ môn này vẫn còn khá mới mẻ và phức tạp. Tại sao người Mỹ lại cuồng nhiệt vì nó đến vậy? Hãy cùng “Thể Thao Mỗi Ngày” đi sâu tìm hiểu chi tiết về sân bãi, đội hình và cách chơi của môn thể thao đầy kịch tính này.
Thiết kế sân thi đấu tiêu chuẩn của bóng bầu dục Mỹ
Khác với sân cỏ bóng đá thông thường, sân thi đấu của bóng bầu dục Mỹ có những quy định rất khắt khe về kích thước và các vạch kẻ, bởi mỗi tấc đất trên sân đều ảnh hưởng trực tiếp đến chiến thuật của trận đấu. Sân có hình chữ nhật, dài 100 yards (khoảng 91 mét) đối với khu vực thi đấu chính thức.
Mặt sân được chia nhỏ thành 20 phần, mỗi phần dài 5 yards (4,5 mét), được đánh dấu rõ ràng bằng 19 vạch sơn trắng chạy ngang sân. Giữa các vạch dài này là những hàng vạch ngắn hơn để chia nhỏ khoảng cách từng yard (gần 1 mét), giúp trọng tài và cầu thủ xác định vị trí bóng chính xác. Điểm đặc biệt nhất nằm ở hai đầu sân, được gọi là vùng cấm địa (End-zone) với chiều dài 10 yards (9,1 mét). Khu vực này thường được trang trí sọc chéo màu đỏ hoặc logo đội bóng, ngăn cách với sân thi đấu bởi vạch Goal line (đường cấm địa).
Phía sau vùng cấm địa là vạch cuối sân (End line) và hệ thống cột gôn (Goal posts). Cột gôn trong bóng bầu dục Mỹ được đặt chính giữa chiều ngang sân, có thiết kế đặc thù với một thanh ngang cao 10 feet (khoảng 3 mét) so với mặt đất, dài 18 feet 6 inches (khoảng 5,6 mét). Hai đầu thanh ngang là hai cột dọc vươn lên cao 30 feet.
Tổng chiều dài của toàn bộ sân (bao gồm cả hai vùng End-zone) là 120 yards (khoảng 109 mét) và chiều ngang là 53 1/3 yards (khoảng 48 mét). Các vạch số trên sân được đánh dấu từ 10, 20, 30, 40 tăng dần đến vạch giữa sân là 50, sau đó giảm dần ngược lại 40, 30, 20, 10 về phía sân đối phương.
Đội hình thi đấu và vai trò các cầu thủ
Một đội bóng bầu dục Mỹ chuyên nghiệp có số lượng thành viên rất lớn, có thể lên tới 40-50 người. Tuy nhiên, trong mỗi tình huống bóng, chỉ có 11 người của mỗi đội được phép có mặt trên sân. Đội hình được chia thành 3 nhóm chuyên biệt: Đội tấn công (Offense), Đội phòng ngự (Defense) và Đội đặc biệt (Special Teams).
Trong đội hình tấn công, 7 cầu thủ hàng trên đóng vai trò “bức tường” bảo vệ và mở đường. Vị trí trung tâm là người giao bóng (Center – C), đứng giữa để chuyền bóng ngược lại cho thủ quân. Hai bên Center là các Tiền vệ (Guard – G) và ngoài cùng là các cầu thủ húc (Tackle – T) có thể hình hộ pháp. Phía xa hai biên là các cầu thủ bắt bóng (Wide Receiver – WR) có tốc độ cao.
Linh hồn của đội tấn công là Thủ quân (Quarterback – QB), người đứng ngay sau Center để nhận bóng và kiến tạo lối chơi. Phía sau QB là các Trung vệ chạy (Running back/Halfback) hoặc Hậu vệ (Fullback) chuyên thực hiện các pha chạy bóng đột phá. Ngoài ra còn có vị trí Tight-end (TE) chơi linh hoạt giữa vai trò chặn người và bắt bóng. Dù chiến thuật có thay đổi thế nào, luật quy định hàng tấn công phải luôn có tối thiểu 7 người đứng trên vạch xuất phát (line of scrimmage).
Luật chơi và quy tắc “4 lần xuống bóng”
Để hiểu được bóng bầu dục Mỹ, bạn cần nắm vững quy tắc cốt lõi về việc giành lãnh thổ. Mục tiêu của đội tấn công là đưa bóng tiến về phía vùng cấm địa của đối phương. Họ có 4 cơ hội (gọi là 4 “downs”) để tiến được ít nhất 10 yards (khoảng 9,1 mét).
Nếu sau 4 lần chơi, đội tấn công đi được đủ 10 yards trở lên, họ sẽ được làm mới lại số lần chơi (đạt được “First down”) và có thêm 4 cơ hội nữa để tiếp tục tiến lên. Cứ như vậy, họ lấn dần sang sân đối phương. Ngược lại, nếu sau 4 lần mà không đạt đủ 10 yards, quyền kiểm soát bóng sẽ được chuyển sang cho đội bạn tại vị trí bóng dừng lại.
Thông thường, nếu đã dùng đến lần thứ 3 mà vẫn chưa đủ khoảng cách và vị trí quá xa khung thành, đội tấn công sẽ dùng lần thứ 4 để đá trả bóng (Punt) về phía sân đối phương càng xa càng tốt, nhường quyền tấn công cho đội bạn nhưng đẩy họ vào thế khó ở sâu dưới sân nhà.
Cách tính điểm trong trận đấu
Sự hấp dẫn của bóng bầu dục Mỹ nằm ở các pha ghi điểm kịch tính. Có hai cách chính để ghi điểm mà khán giả thường thấy:
- Touchdown (6 điểm): Đây là bàn thắng giá trị nhất. Nó xảy ra khi cầu thủ tấn công đưa được bóng vào vùng cấm địa (End-zone) của đối phương (bằng cách chạy vào hoặc bắt được bóng trong khu vực này). Sau khi ghi Touchdown, đội đó còn được thưởng thêm một cơ hội đá phạt ghi 1 điểm (Extra point) hoặc chọn phương án tấn công tiếp để ghi 2 điểm (tuy nhiên phương án này rủi ro hơn).
- Field Goal (3 điểm): Nếu đội tấn công không thể đưa bóng vào vùng cấm địa nhưng đang ở cự ly đủ gần, họ có thể chọn cách đá bóng qua hai cột gôn (phần trên thanh ngang) để ghi 3 điểm.
Sau mỗi lần ghi điểm, đội vừa lập công sẽ phải trả bóng cho đối phương bằng cú đá từ giữa sân (Kick-off), và trận đấu đổi chiều: đội vừa ghi điểm chuyển sang phòng ngự, đội kia chuyển sang tấn công.
Tính chất khốc liệt và rủi ro chấn thương
Tại Mỹ, hai hệ thống giải đấu danh giá nhất là NFL (Giải Bóng bầu dục Quốc gia dành cho chuyên nghiệp) và College Football (Giải nghiệp dư giữa các trường đại học). Sức hút của các giải đấu này đến từ tính chất đối kháng cực cao. Các cầu thủ phải tranh giành từng tấc đất, dẫn đến những pha va chạm (tackle) rất mạnh và trực diện.
Chính vì sự nguy hiểm này, cầu thủ bóng bầu dục Mỹ được trang bị “tận răng” với mũ bảo hiểm chuyên dụng, áo giáp vai, đệm hông, bảo vệ răng và găng tay. Khi ra sân, họ trông như những chiến binh thực thụ. Tuy nhiên, rủi ro chấn thương vẫn luôn rình rập. Các chấn thương phổ biến bao gồm đứt dây chằng đầu gối, chấn thương vai, gãy ngón tay và đặc biệt là các chấn động não. Tuổi nghề của cầu thủ bóng bầu dục thường khá ngắn, và nhiều người phải sống chung với những cơn đau mãn tính sau khi giải nghệ.
Lời kết
Bóng bầu dục Mỹ không chỉ là một môn thể thao dùng sức mạnh cơ bắp đơn thuần mà còn là cuộc đấu trí căng thẳng về chiến thuật giữa các huấn luyện viên và cầu thủ. Sự phức tạp trong luật chơi, tính kỷ luật cao trong đội hình và những pha va chạm nảy lửa đã tạo nên sức hút khó cưỡng của bộ môn này. Hy vọng qua bài viết này, bạn đã hiểu rõ hơn về luật chơi và lý do tại sao bóng bầu dục lại được tôn sùng tại Mỹ đến vậy. Hãy thử theo dõi một trận đấu NFL, bạn chắc chắn sẽ bị cuốn hút bởi không khí sôi động mà nó mang lại.
