Contents
Âm nhạc có khả năng diệu kỳ xoa dịu những trái tim tổn thương, còn văn chương lại là đôi cánh nâng đỡ tâm hồn vượt qua vạn dặm hành trình của cảm xúc. Nếu như Beethoven để lại cho nhân loại bản sonata “Ánh trăng” bất hủ, hay Balzac khắc ghi tên mình với “Tấn trò đời”, thì trong dòng chảy văn học Việt Nam hiện đại, nhà thơ Nguyễn Đức Mậu cũng đã gửi gắm một bản tình ca nhẹ nhàng, sâu lắng mang tên “Thăm vườn Bác”.
Bài thơ không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật ngôn từ mà còn là hành trình đưa người đọc trở về với những gì thân thương, giản dị nhất gắn liền với hình ảnh vị cha già kính yêu của dân tộc. Hãy cùng đi sâu vào phân tích bài thơ Thăm vườn Bác để cảm nhận rõ nét hơn về tình cảm thiêng liêng và vẻ đẹp mộc mạc nơi quê Người.
Đôi nét về tác giả Nguyễn Đức Mậu và tác phẩm
Nguyễn Đức Mậu sinh ngày 14/1/1948, quê gốc tại xã Nam Điền, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định. Ông là một nhà thơ, nhà văn trưởng thành trong môi trường quân đội thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Với bề dày kinh nghiệm từ người lính cầm súng đến người cầm bút, thơ của ông luôn mang đậm dấu ấn riêng: chân chất, mộc mạc trong tình cảm nhưng lại vô cùng tài hoa trong cách biểu đạt.
Bài thơ “Thăm vườn Bác” là một trong những sáng tác tiêu biểu của ông, viết về chuyến thăm ngôi nhà và khu vườn của Bác Hồ. Thông qua những vần thơ dung dị, tác giả thể hiện lòng kính trọng sâu sắc và niềm xúc động nghẹn ngào trước nếp sống thanh cao, giản dị của Bác.
Vẻ đẹp thiên nhiên trong vườn Bác
Mở đầu bài thơ, Nguyễn Đức Mậu dẫn dắt người đọc bước vào không gian quê Bác bằng những hình ảnh thiên nhiên sống động và gần gũi. Không gian ấy hiện lên thanh bình đến lạ thường:
“Về thăm nhà Bác Làng Sen
Có hàng dâm bụt thắp lên lửa hồng
Có con bướm trắng lượn vòng
Có chùm ổi chín vàng ong xôn xao”
Hình ảnh “Làng Sen” không chỉ là tên địa danh mà còn là biểu tượng của sự thuần khiết, nơi Bác sinh ra và lớn lên. Tác giả đã khéo léo sử dụng điệp từ “Có” để liệt kê những nét vẽ tạo nên bức tranh quê hương tươi thắm.
Nổi bật lên là “hàng dâm bụt thắp lên lửa hồng”. Động từ “thắp” khiến hàng cây như có linh hồn, rực rỡ và ấm áp, xua tan đi sự tĩnh lặng. Bên cạnh đó, sự chuyển động của “con bướm trắng” và màu sắc của “chùm ổi chín” tạo nên một khung cảnh vừa thực vừa thơ. Thiên nhiên nơi đây không xa hoa, cầu kỳ mà mang vẻ đẹp dân dã, phản ánh đúng cốt cách tâm hồn của Bác.
Cũng giống như việc tìm hiểu về [hình xăm châu âu ý nghĩa] để thấy được nét đẹp văn hóa nghệ thuật phương Tây, việc cảm nhận từng hình ảnh trong thơ Nguyễn Đức Mậu giúp ta yêu hơn vẻ đẹp hồn hậu, chân phương của văn hóa Việt Nam qua hình bóng quê Bác.
Ngôi nhà đơn sơ và ký ức tuổi thơ
Nếu khổ thơ đầu là bức tranh thiên nhiên ngoại cảnh, thì những dòng thơ tiếp theo là sự lắng đọng về không gian sống của Bác – nơi lưu giữ những ký ức thiếu thời:
“Ngôi nhà Bác thuở thiếu thời
Nghiêng nghiêng mái lợp bao đời nắng mưa
Chiếc võng gai ru mát những trưa
…”
Cụm từ “ngôi nhà Bác của thiếu thời” gợi lên sự hoài niệm. Hình ảnh “nghiêng nghiêng mái lợp” đã chịu bao nắng mưa sương gió là minh chứng cho sự kiên cường, bền bỉ qua thời gian. Đó không phải là cung vàng điện ngọc, mà chỉ là nếp nhà tranh đơn sơ như bao nếp nhà Việt Nam khác.
Chiếc “võng gai” xuất hiện như một nét chấm phá bình yên. Nó gợi nhớ về những trưa hè oi ả, nơi giấc ngủ tuổi thơ được vỗ về trong sự thanh thản. Qua đó, Nguyễn Đức Mậu muốn nhấn mạnh: Sự vĩ đại của Bác bắt nguồn từ những điều giản dị nhất. Chính sự giản dị ấy đã nuôi dưỡng nên một nhân cách lớn lao.
Sự hòa quyện giữa con người và cảnh vật
Trong mạch cảm xúc dâng trào, nhà thơ tiếp tục khắc họa mối giao hòa tuyệt đẹp giữa Bác và cảnh vật xung quanh.
“Làng Sen như mọi làng quê
Ngôi nhà lẫn với hàng tre bóng tròn”
Sự so sánh “như mọi làng quê” khẳng định tính đại chúng, gần gũi. Quê Bác cũng giống như quê hương của biết bao người con đất Việt khác, thân thuộc và bình dị.
Đặc biệt, hình ảnh ẩn dụ và nhân hóa ở cuối bài thơ đã nâng tầm tư tưởng của tác phẩm:
“Kìa hàng hoa đỏ màu son
Kìa con bướm trắng chập chờn như mơ”
“Hoa đỏ màu son” không chỉ tả thực mà còn tượng trưng cho tấm lòng son sắt, lý tưởng cách mạng rực cháy của Người. Đối lập nhưng lại hài hòa với sắc đỏ ấy là cánh bướm trắng “chập chờn như mơ” – biểu tượng cho phong thái ung dung, thanh cao và tâm hồn nghệ sĩ của Bác.
Đặc sắc nghệ thuật và ý nghĩa
Khi phân tích bài thơ Thăm vườn Bác, ta không thể bỏ qua những thủ pháp nghệ thuật tài tình mà Nguyễn Đức Mậu đã sử dụng:
- Thể thơ và ngôn ngữ: Thể thơ lục bát (hoặc biến thể tự do tùy bản in) với nhịp điệu nhẹ nhàng, ngôn ngữ mộc mạc, không phô trương, phù hợp với chủ đề về Bác.
- Biện pháp tu từ: Sử dụng hiệu quả phép điệp từ (“Có”, “Kìa”), phép so sánh và nhân hóa, làm cho cảnh vật trở nên có hồn và giàu sức gợi hình.
- Hình ảnh biểu tượng: Chọn lọc những hình ảnh đắt giá (sen, dâm bụt, bướm trắng) để khắc họa chân dung tinh thần của Bác mà không cần miêu tả trực diện.
Lời kết
Bài thơ “Thăm vườn Bác” của Nguyễn Đức Mậu là một nốt trầm xao xuyến trong bản đại hợp xướng thơ ca về Bác Hồ. Tác phẩm không chỉ vẽ nên bức tranh tươi đẹp về quê hương Nam Đàn mà còn khắc sâu trong tâm trí người đọc hình ảnh một vị lãnh tụ vĩ đại nhưng vô cùng giản dị, gần gũi.
Giữa cuộc sống hiện đại ồn ào, đọc lại những vần thơ này, chúng ta như tìm được một khoảng lặng bình yên, để thêm yêu, thêm kính trọng Bác và tự nhắc nhở bản thân về lối sống đẹp: sống hòa hợp với thiên nhiên, giữ gìn sự trong sáng và giản dị trong tâm hồn.
